Paul Gauguin

{lang: 'nl'}

Paul Gauguin is binnen de schilderkunst zonder twijfel een van de bekendste namen. De Fransman leidde niet alleen een turbulent leven maar had ook een grote invloed op de schilderkunst in het algemeen. Zijn postimpressionistische stijl, die in zijn latere symbolistisch werd, werd fel gesmaakte door zijn tijdsgenoten en tot lang na zijn dood. Wie die tijdsgenoten dan waren? Het volstaat om maar even aan te halen dat Vincent Van Gogh een tijdlang beste vrienden was met Gauguin.

Een korte geschiedenis

Paul Gauguin werd op 7 juni 1848 geboren in Parijs, ook in die tijd niet toevallig het centrum van de wereld als het om kunst gaat. Gauguin wordt opgeleid tot koopvaarder en neemt ook even dienst bij de Franse marine. Wanneer zijn dienstplicht erop zit wordt hij assistent bij een beursmakelaar te Parijs. In deze periode komt Gauguin voor het eerst in aanraking met de schilderkunst: het is liefde op het eerste zicht. De Fransman ontpopt zich in de daaropvolgende jaren tot een succesvolle beursmakelaar en kunstverzamelaar en treed ook met Deense Mette in het huwelijk. Nog belangrijker: Gauguin begint met schilderen in een impressionistische stijl.

In 1882 crasht de beurs en raakt Gauguin zowat alles kwijt. Samen met Mette trekt hij naar Kopenhagen op zoek naar nieuwe successen en met een droom: een kunstschilder worden. Wanneer dat in Kopenhagen geen optie blijkt keert hij terug naar Parijs. Het is in deze periode dat Gauguin een tweetal maanden samen met Vincent Van Gogh samenwoont in Arles. Een vriendschap die niet echt vlot loopt: zou beweren er zelfs kwatongen dat Gauguin degene was die het oor van Van Gogh afsneed. De aanhoudende mislukkingen doen Gauguin in een depressie belanden en hij beslist in 1891 uit Europa te vluchten. Hij settelt zich uiteindelijk op de Marquesaseilanden waar hij in 1903 op 54-jarige leeftijd sterft aan syfilis en hartfalen.

Zijn stijl

Gauguin was in zijn beginjaren een echte impressionist. Met het ouder worden evolueerde zijn stijl richting het postimpressionisme. Gauguin was trouwens een van de eerste postimpressionisten. Bijzonder belangrijk en opvallend in het werk van Gauguin is zijn kleurgebruik dat ver voor op zijn tijd is. Hij heeft ook doorheen zijn werken een duidelijke voorliefde voor het eenvoudige leven. Zo is het boerenleven altijd een groot thema voor Gauguin geweest.

In de laatste jaren van zijn leven noemt Gauguin zichzelf een symbolist en breidt hij zijn kunstzinnigheid uit naar houtsneden en ander grafisch werk. Ook valt op dat met de uitwijking naar Tahiti en Frans-Polynesië zijn kunst een echte boost krijgt. Hij begint meer kleur te gebruiken en zijn werk begint meer en meer een eigenzinnige stijl te krijgen. Het is dan ook niet toevallig uit deze periode in Tahiti de Marquesaseilanden dat zijn meest beroemde werken stammen.

Abstracte kunst

{lang: 'nl'}

De tegenhanger van figuratieve kunst is non-figuratieve kunst, oftewel abstracte kunst. Zoals je in mijn blog over figuratieve kunst hebt kunnen lezen, worden in figuratieve kunst herkenbare onderwerpen, figuren en objecten weergegeven. Abstracte kunst is een kunstrichting waarbij juist wordt gestreefd om de realiteit níet weer te geven. Zo worden onderwerpen, figuren en objecten niet herkenbaar afgebeeld en worden onderliggende principes zichtbaar gemaakt.

Kenmerken
Onderliggende principes worden zichtbaar gemaakt door middel van (primaire) kleuren, contrasten en ritmes. Vormen en lijnen belangrijker dan in andere kunstrichtingen. Deze kleuren, vormen en lijnen hebben geen relatie tot de zichtbare werkelijkheid.

Ontstaan
De kunststroming is ontstaan aan het begin van de 20e eeuw en kwam vooral tot uiting in de beeldhouwkunst en schilderkunst. De eerste abstracte creaties werden gemaakt door de Franse schilder Paul Cézanne (zie de afbeelding hieronder).
Paul Cezanne

Er zijn twee hoofdstromingen: geometrische abstracte kunst en abstract-expressionisme. Bij de eerste stroming zijn vormen vooral afgeleid uit de natuur en in de tweede stroming werd vooral gebruik gemaakt van wiskundige vormen als vierkanten en driehoeken. Hierbij draaide het om het uiten van emoties en het schilderproces, niet om het resultaat. Het automatische, intuïtief werken van de kunstenaar werd zo weer belangrijk.

Frank Zweegers - Abstracte Kunst

Frank Zweegers – Abstracte Kunst

Frank Zweegers - Abstracte Kunst

Frank Zweegers – Abstracte Kunst

Kubisme

{lang: 'nl'}

Het Kubisme is een stroming binnen de moderne kunst en is ontstaan in Frankrijk, aan het begin van de 20e eeuw. Het Kubisme is voortgekomen als reactie op het fauvisme, een kunststroming met veel felle kleuren en vlakke vormen, en valt onder de noemer figuratieve kunst zoals je in mijn vorige blog hebt kunnen lezen. Velen zien Picasso, met zijn spraakmakende kunstwerk Les Demoiselles d’Avignon, als grondlegger van het Kubisme.

Kenmerken van het Kubisme
– verwarrend perspectief
– collage techniek
– verschillende standpunten
– stilleven
– analytisch
– vormen zijn hoekig en kubusachtig

Het kubisme was het meest populair in de periode 1906-1920. De Kubisten hadden een ander kijk op het leven, ze wilden de werkelijkheid op een andere manier weergeven. Het Kubisme gaat dan ook voornamelijk om een nieuwe manier van kijken. Deze bekende kunststroming is weer onder te verdelen in verschillende periodes, namelijk het Geometrisch Kubisme, het Analytisch Kubisme en het Synthetisch Kubisme. Hieronder zie je drie voorbeelden van de drie fases.

Geometrisch Kubisme
Geometrisch Kubisme

Analytisch Kubisme
Analytisch Kubisme

Synthetisch Kubisme
Synthetisch Kubisme

Gerrit Rietveld (1888-1964)

{lang: 'nl'}

Eén van de bekendere architecten en meubelontwerpers van Nederland was Gerrit Rietveld. Hij was een bekend lid van De Stijl; een kunstbeweging uit 1917. Andere bekende leden waren Theo van Doesburg en Piet Mondriaan.
Een aantal meubelen van Rietveld zijn zeer beroemd geworden. Kijk maar even mee. Herken jij er een paar?

Francis Bacon

{lang: 'nl'}

Beginnen aan een schilderij zonder enig idee te hebben wat je gaat schilderen. Voor veel (vooral beginnende kunstenaars) is dit vragen om mislukking. Voor de Ierse Francis Bacon (1909-1992) was dit zijn manier van schilderen. Hij mikte een aantal verfklodders op het doek en ging dan pas kijken wat hij ervan kon maken; wat hij dus in de verfklodders zag. Zodra hij een beeld had ging hij de verfklodders uitsmeren met een doek. Deze schildermethode zou in eerste instantie de indruk wekken dat Bacon niet gaf om compositie, maar het tegengestelde was waar. Voor Bacon was het krijgen van een verhouding tussen kleur, vorm en diepte juist zijn drijfveer. Zijn missie was het scheppen van orde in de chaos.

Orde scheppen in de chaos

Het thema en de achtergrondgedachte van zijn werk waren wel altijd hetzelfde; het portretteren van de innerlijke rusteloosheid van de mens. Zijn portretten hebben daardoor altijd een duistere connotatie. Hij wilde dat er meerdere interpretaties uit zijn doeken gemaakt konden worden, en daarom schilderde hij bewust en soms onduidelijk. Het bijzondere aan zijn werk is, dat het Bacon toch altijd lukte om zijn doeken de juiste compositie te geven, terwijl hij ‘boetseerde in verf’ en dat verf volgens hem een eigen leven moest gaan leiden.

Francis Bacon - Three Studies for the Portrait of Lucian Freud (1964) - Flickr

Francis Bacon – Three Studies for the Portrait of Lucian Freud (1964) – Flickr

Figuratieve kunst

{lang: 'nl'}

In de figuratieve kunst worden herkenbare onderwerpen, figuren en objecten weergegeven. Het kubisme en het expressionisme vallen ook hieronder. Zowel schilderijen van landschappen, stillevens als portretten zijn typisch figuratief. Abstracte kunst is de tegenhanger, ook wel non-figuratieve kunst genoemd.

Expressionisme

{lang: 'nl'}

Een kunstwerk dat is gemaakt in een expressionistische stijl staat niet zo zeer in het teken van hetgeen iedereen kan waarnemen. Het is eerder een expressie van de kunstenaar op gebied van zijn gevoelens en emoties, daarom is expressionistische kunst niet altijd te herleiden tot de werkelijke wereld. Het vergt een goed staaltje inlevingsvermogen om expressionistische kunst te begrijpen. Binnen deze stijl is alles mogelijk, dit betekent dat degenen die een goed inlevingsvermogen hebben, niet altijd kunnen begrijpen wat de kunstenaar precies vertelt.

Loslaten van de visueel waarneembare werkelijkheid

Begin 1900 is deze fantasierijke kunststijl ontstaan als een reactie op het academisch schilderen in de 19e eeuw; een tijdperk waarin er volgens de regels werd geschilderd en niet met gevoel.

Kunstenaarsgroep Die Brücke en Der Blaue Reiter zijn een van de bekendere expressionistische groepen van het eerste uur. Bekende individuen zijn o.a. Picasso, Gauguin en Van Gogh. Pas als een kunstenaar bij een bepaalde kunstgroep aangesloten is, valt zijn kunst onder een officiële kunststijl toegepast door dezelfde groep. Veel prachtige kunstwerken zijn niet altijd gemaakt door kunstenaars die zich ergens bij aangesloten hebben. Zo ook bijvoorbeeld de kunstenaars Max Beckman, Edvard Munch en Egon Schiele. Zij sloten zich nergens bij aan, maar hun werk wordt wel degelijk gezien als (deels) expressionisme.

Groepsportret van 'Die Brücke', 1927 door Ernst Ludwig Kirchner - via Wikimedia Commons

Groepsportret van ‘Die Brücke’, 1927 door Ernst Ludwig Kirchner – via Wikimedia Commons

 

Anish Kapoor

{lang: 'nl'}

Anish Kapoor (1954) een Britse beeldhouwer van Indiase afkomst, wordt gezien als een boegbeeld van de hedendaagse kunst. In de jaren 80 werd de toen traditionele beeldhouwwereld opgeschud door een aantal jonge kunstenaars die met compleet andere materialen werkten. Voorheen waren de meeste beeldhouwwerken gemaakt van zware en massieve materialen zoals brons of staal. Het werk van Kapoor is bijna ‘zwevend’.

Alexander Calder

{lang: 'nl'}

Alexander Calder wordt gezien als de bekendste Amerikaanse kinetische beeldhouwer. Binnen de Kinetische kunst draait het om beweging en de tijd. Calder (1898-1976) ontwierp zijn eerste mobiles in 1930, die hem meteen bekend maakte. Typerend aan een mobile is dat het lijkt alsof het voorwerp tegen de wetten van de zwaartekracht gaat.

Georgia O’Keeffe

{lang: 'nl'}

Deze Amerikaanse kunstenares hoor je misschien niet regelmatig vallen wanneer er gesproken wordt over grote en bekende namen binnen de kunst. Maar desalniettemin, is Georgia O’Keeffe (1887-1986) een grote naam met een aantal belangrijke onderscheidingen.

Zij was een beoefenaar van het precisionisme, een schilderes, grafisch ontwerpster en kunstlerares. De stroming precisionisme hoor je misschien niet vaak, maar het is een andere benaming voor kubistisch realisme in de periode 1920-1940. Kenmerkend aan haar werk waren landschappen, bloemen, rotsen, dieren, maar ook beenderen. Zowel zijzelf als haar werk kende donkere periodes. Haar psychische strubbelingen uitte zij ook op artistiek vlak. Na een artistieke crisis heeft ze afstand van haar werk gedaan. Ze begon daarna opnieuw en werkte enkel in het zwart-wit.

Haar invloed was groot
Terwijl Europa toentertijd werd gedomineerd door een compleet ander type stroming dan die van O’Keeffe, lukte het haar om deze Amerikaanse schilderstijl door te geven aan de Europeanen. Haar invloed was dus grensverleggend.

In 1977 ontving ze van president Gerard Ford, de hoogste onderscheiding die een Amerikaans staatsburger kan krijgen namelijk de Presidential Medal of Freedom. In 1985 ontving ze de National Medal of Arts, dit is de hoogste onderscheiding die een kunstenaar kan krijgen.

 

 

Georgia O'Keeffe via Wikimedia Commons

Georgia O’Keeffe via Wikimedia Commons