Precisionisme

{lang: 'nl'}

Het Precisionisme is een kunststroming die in Amerika is ontstaan rond 1920. We noemen het ook wel eens de tegenhanger van de Europese ‘Nieuwe Zakelijkheid’. Een andere naam die deze stroming kreeg, is ‘kubistisch realisme’. Er zitten heel wat invloeden van het kubisme en futurisme in verweven. De schilderijen worden beïnvloed door de industrialisatie. Ze beelden vooral machines, industriële gebouwen en fabrieken uit. De weergave is zo precies en gedetailleerd dat het soms wel een foto lijkt. Vandaar ook de naam ‘Precisionisme’. In hun abstractie gaan de kunstenaars soms heel ver.

Hoe is Precisionisme ontstaan?
Deze kunstvorm was hoofdzakelijk een reactie op de industrialisatie die ontstond in de jaren 1920. Industriële gebouwen rezen uit de grond. Enerzijds beelden de kunstenaars de angst, anderzijds de bewondering uit voor de industriële ontplooiing. Deze kunststroom stak voor het eerst de kop op in Amerika. Zij vermeden alle invloeden van Europa. Deze strekking zal dan ook niet voorkomen buiten Amerika.

Het Precisionisme beïnvloedt andere stromingen
Tijdens de periode van het Precisionisme had deze kunst reeds invloed op de fotografie. De schilder Charles Sheeler maakte ook foto’s van industriële gebouwen. Ook Paul Strand, een vriend van Sheeler, zal dergelijke foto’s maken. Later zal deze kunststroom zowel de Pop Art als het Magisch Realisme beïnvloeden. Beide strekkingen worden met de grootste precisie uitgevoerd en zijn een bijna fotografische weergave van een denkbeeldige wereld.


Precisionisme: een paar voorbeelden

Typische voorbeelden zijn: Miklos Suba, Charles Sheeler en Preston Dickinson. Hoewel we in het werk ‘Saw The Figure 5 in Gold’ van Charles Demuth niet direct een industrieel gebouw herkennen, is dit toch één van de belangrijkste werken. Francis Criss stelt dan weer eerder de arbeiders dan de gebouwen voor. Wellicht ken je ook Edward Hopper met zijn werken ‘Nighthawks’ en ‘Gas Station’. Hij beeldt de eenzaamheid in de stad uit. Verder vermelden we graag: Louis Lozowick met zijn zwart-wil schilderijen van vooral treinen en wolkenkrabbers. In zijn werken voel je de duistere sfeer van de snel groeiende stad. Georges Ault heeft het dan weer eerder voor oude land- en boerenhuizen, een onderwerp dat vaker terugkomt in deze kunstgroep. Opvallend aan deze kunstenaars is dat ze vaak tentoonstellingen van mekaars werk organiseren. Zij vormen een hechte groep in Amerika.

Willem van Genk

{lang: 'nl'}

Leven en werk van kunstschilder Willem Van Genk
De autistische Willem van Genk werd in 1927 geboren in Voorburg. Reeds op jonge leeftijd toonde hij zich een absolute uitblinker in tekenen. Zowel in zijn leef-en denkwereld als in zijn vele werken is niets voorspelbaar. Van Genk leefde en werkte in een impuls. Nadat hij enkele jobs uitvoerde als graficus, belandde hij aan de Koninklijke Academie voor Beeldende Kunsten van Den Haag. Dat betekende voor Van Genk de start van een rijk gevulde carrière waarin hij door de ene werd geprezen en door andere verguisd.

Aandacht voor het kleinste detail
In al zijn werken toont Van Genk zijn aandacht voor de allerkleinste details. In het begin van zijn carrière weerspiegelde dat zich in verbluffende collages, steeds met een imposant en centraal beeld omringd door een ganse reeks kleinere beelden. Al zijn werken herinneren aan zijn niet gemakkelijke leven, maar ook aan zijn talrijke reizen en zijn verrassende ideologieën.

Eigenzinnige kunstenaar

Willem Van Genk was niet alleen autodidact. Het was even goed een eigenzinnige kunstenaar, die altijd zijn eigen weg ging en van geen compromissen wilde weten. Zijn verblijf op de Academie had nochtans een belangrijke invloed op zijn latere werk. Hij zocht zijn inspiratie vooral in boeken en in tijdschriften over hedendaagse kunst.

De opmerkelijke evolutie in al zijn werken resulteerde in 1964 in zijn eerste tentoonstelling. Dat gebeurde op uitnodiging van, jawel, de Academie. Die expo bleek meteen een schot in de roos. Het succes was slechts van erg korte duur, maar Van Genk zette koppig door en ging zoals altijd zijn eigen weg.

Voorliefde voor architectuur, voertuigen en techniek
Gaandeweg toonde Van Genk meer en meer interesse voor grootse architectuurprojecten, indrukwekkende voertuigen en ingewikkelde technische installaties. Dat alles combineerde hij met zijn traumatische levenservaringen gaande van paranoïde angsten en zijn schrikwekkende achtervolgingswaanzin.

Zowel gedwongen als vrijwillig in de psychiatrie
Zowel in zijn leven als zijn werk was ieder logisch denkpatroon steeds ver te zoeken. Deze eigenzinnige kunstenaar werd AL talrijke keren opgenomen in de psychiatrische inrichting Bloemendaal. Soms vrijwillig, maar meestal onder zware dwang. Terwijl zijn werk steeds met een minachtend knipoog werd beoordeeld, wordt Van Genk vandaag tot de belangrijkste kunstenaars van de outsider-arts in ons land gerekend.

Koning van de stations

Van Genk noemde zichzelf ‘de koning van de stations’. Hij toonde van in zijn jeugd een grote voorliefde voor stations. Dat weerspiegelde zich in vele van zijn werken. Alles wat groot en indrukwekkend was fascineerde hem. Gaande van allerlei voertuigen en treinen, tot tanks, stations en zeppelins.

Regenjassen
Naast tekeningen, bezat Willem van Genk een ook een grote verzameling… regenjassen.
Vooral lange, donkere, lederen of nep lederen regenjassen. Dat is ongetwijfeld het gevolg van een trauma, opgelopen tijdens de oorlog. Hij droeg vooral jassen die hij met stevige knopen heel nauw kon aansluiten. Regenjassen droeg hij meestal slechts één keer.

Internationale onderscheiding
Van Genk, die zowel door zijn familie- als zijn vriendenkring en zijn collega’s nooit ernstig werd genomen, won in 1997 toch de Grand Prix op een internationale expositie van naïeve en outsiderkunst in Bratislava. Sindsdien gaat er geen maand voorbij of er wordt wel ergens in binnen- als buitenland een tentoonstelling met zijn werken georganiseerd. En zowel het Stedelijk Museum in Amsterdam, als het Musée d’Art Moderne in Parijs en het Croation Museum of Naive Art in Zagreb hebben ondertussen al werk van hem aan de muren hangen.

Art Brut

{lang: 'nl'}

Outsider Art
Met het kunstgenre Art Brut wordt zowel schilderkunst van de 20 ste eeuw als hedendaagse kunst aangeduid. Men heeft het hier niet over een bepaalde stijl. Art Brut verwijst naar verschillende werken van kunstenaars (deze zijn meestal autodidactisch). Deze wijzen de conventionele wereld van de kunst af of negeren het. Bovendien vervolgen ze, buiten deze regels, ook nog eens hun obsessie voor hun eigen thematiek en vormtaal.

Art Brut dankt haar min of meer brute naam aan het feit dat sommige leden van dit kunstgenre leden aan psychische storingen of aan het feit dat ze verbleven in instellingen of gevangenissen. Het waren als het ware ‘outsiders’ van de maatschappij.

De geschiedenis van Art Brut

Het begrip Art Brut werd in juni 1948 gelanceerd door Frans wijnhandelaar en kunstschilder Jean Dubuffet. Dit gebeurde toen hij, samen met geestelijke vader van het surrealisme André Breton en Jean Paulhan, de Compagnie van de Art Brut stichtte in Parijs. Hier zou hij allerlei exposities houden.

Enkele van deze exposities brachten heel wat geruchten te weeg. Voorbeelden van zulke exposities zijn o.m. exposities van Aloïse Corbaz en Adolf Wölfli. Door zulke commotie hield de Compagnie slechts stand tot oktober 1951. Ze werd later, in 1962, heropgericht maar nu in de Rue de Sèvres, nummer 137. Sinds 1964 werden er niet alleen exposities gehouden maar werd er ook gepubliceerd over l’Art Brut.

De roem van de pioniers van dit kunstgenre heeft ervoor gezorgd dat er nog steeds grote belangstelling is voor deze outsider art.

Belangrijke vertegenwoordigers van de Art Brut

De Art Brut stroming kende talloze vertegenwoordigers. Enkele voorbeelden hiervan zijn o.a.:
Willem van Genk
Aloïse Corbaz
Ferdinand Cheval
Johan Haussesr
Karl Junker
Robert Garcet
August Klett
Baya
Paul End
Helga Sophia
En nog vele andere kunstenaars …

Willem van Genk (1927 tot 2005) was één van de belangrijkste vertegenwoordigers van de Art Brut in Nederland. Hij legde de focus in zijn werk op de buitenwereld en meer bepaald op transportmiddelen.

Paul Gauguin

{lang: 'nl'}

Paul Gauguin is binnen de schilderkunst zonder twijfel een van de bekendste namen. De Fransman leidde niet alleen een turbulent leven maar had ook een grote invloed op de schilderkunst in het algemeen. Zijn postimpressionistische stijl, die in zijn latere symbolistisch werd, werd fel gesmaakte door zijn tijdsgenoten en tot lang na zijn dood. Wie die tijdsgenoten dan waren? Het volstaat om maar even aan te halen dat Vincent Van Gogh een tijdlang beste vrienden was met Gauguin.

Een korte geschiedenis

Paul Gauguin werd op 7 juni 1848 geboren in Parijs, ook in die tijd niet toevallig het centrum van de wereld als het om kunst gaat. Gauguin wordt opgeleid tot koopvaarder en neemt ook even dienst bij de Franse marine. Wanneer zijn dienstplicht erop zit wordt hij assistent bij een beursmakelaar te Parijs. In deze periode komt Gauguin voor het eerst in aanraking met de schilderkunst: het is liefde op het eerste zicht. De Fransman ontpopt zich in de daaropvolgende jaren tot een succesvolle beursmakelaar en kunstverzamelaar en treed ook met Deense Mette in het huwelijk. Nog belangrijker: Gauguin begint met schilderen in een impressionistische stijl.

In 1882 crasht de beurs en raakt Gauguin zowat alles kwijt. Samen met Mette trekt hij naar Kopenhagen op zoek naar nieuwe successen en met een droom: een kunstschilder worden. Wanneer dat in Kopenhagen geen optie blijkt keert hij terug naar Parijs. Het is in deze periode dat Gauguin een tweetal maanden samen met Vincent Van Gogh samenwoont in Arles. Een vriendschap die niet echt vlot loopt: zou beweren er zelfs kwatongen dat Gauguin degene was die het oor van Van Gogh afsneed. De aanhoudende mislukkingen doen Gauguin in een depressie belanden en hij beslist in 1891 uit Europa te vluchten. Hij settelt zich uiteindelijk op de Marquesaseilanden waar hij in 1903 op 54-jarige leeftijd sterft aan syfilis en hartfalen.

Zijn stijl

Gauguin was in zijn beginjaren een echte impressionist. Met het ouder worden evolueerde zijn stijl richting het postimpressionisme. Gauguin was trouwens een van de eerste postimpressionisten. Bijzonder belangrijk en opvallend in het werk van Gauguin is zijn kleurgebruik dat ver voor op zijn tijd is. Hij heeft ook doorheen zijn werken een duidelijke voorliefde voor het eenvoudige leven. Zo is het boerenleven altijd een groot thema voor Gauguin geweest.

In de laatste jaren van zijn leven noemt Gauguin zichzelf een symbolist en breidt hij zijn kunstzinnigheid uit naar houtsneden en ander grafisch werk. Ook valt op dat met de uitwijking naar Tahiti en Frans-Polynesië zijn kunst een echte boost krijgt. Hij begint meer kleur te gebruiken en zijn werk begint meer en meer een eigenzinnige stijl te krijgen. Het is dan ook niet toevallig uit deze periode in Tahiti de Marquesaseilanden dat zijn meest beroemde werken stammen.

Abstracte kunst

{lang: 'nl'}

De tegenhanger van figuratieve kunst is non-figuratieve kunst, oftewel abstracte kunst. Zoals je in mijn blog over figuratieve kunst hebt kunnen lezen, worden in figuratieve kunst herkenbare onderwerpen, figuren en objecten weergegeven. Abstracte kunst is een kunstrichting waarbij juist wordt gestreefd om de realiteit níet weer te geven. Zo worden onderwerpen, figuren en objecten niet herkenbaar afgebeeld en worden onderliggende principes zichtbaar gemaakt.

Kenmerken
Onderliggende principes worden zichtbaar gemaakt door middel van (primaire) kleuren, contrasten en ritmes. Vormen en lijnen belangrijker dan in andere kunstrichtingen. Deze kleuren, vormen en lijnen hebben geen relatie tot de zichtbare werkelijkheid.

Ontstaan
De kunststroming is ontstaan aan het begin van de 20e eeuw en kwam vooral tot uiting in de beeldhouwkunst en schilderkunst. De eerste abstracte creaties werden gemaakt door de Franse schilder Paul Cézanne (zie de afbeelding hieronder).
Paul Cezanne

Er zijn twee hoofdstromingen: geometrische abstracte kunst en abstract-expressionisme. Bij de eerste stroming zijn vormen vooral afgeleid uit de natuur en in de tweede stroming werd vooral gebruik gemaakt van wiskundige vormen als vierkanten en driehoeken. Hierbij draaide het om het uiten van emoties en het schilderproces, niet om het resultaat. Het automatische, intuïtief werken van de kunstenaar werd zo weer belangrijk.

Frank Zweegers - Abstracte Kunst

Frank Zweegers – Abstracte Kunst

Frank Zweegers - Abstracte Kunst

Frank Zweegers – Abstracte Kunst

Kubisme

{lang: 'nl'}

Het Kubisme is een stroming binnen de moderne kunst en is ontstaan in Frankrijk, aan het begin van de 20e eeuw. Het Kubisme is voortgekomen als reactie op het fauvisme, een kunststroming met veel felle kleuren en vlakke vormen, en valt onder de noemer figuratieve kunst zoals je in mijn vorige blog hebt kunnen lezen. Velen zien Picasso, met zijn spraakmakende kunstwerk Les Demoiselles d’Avignon, als grondlegger van het Kubisme.

Kenmerken van het Kubisme
– verwarrend perspectief
– collage techniek
– verschillende standpunten
– stilleven
– analytisch
– vormen zijn hoekig en kubusachtig

Het kubisme was het meest populair in de periode 1906-1920. De Kubisten hadden een ander kijk op het leven, ze wilden de werkelijkheid op een andere manier weergeven. Het Kubisme gaat dan ook voornamelijk om een nieuwe manier van kijken. Deze bekende kunststroming is weer onder te verdelen in verschillende periodes, namelijk het Geometrisch Kubisme, het Analytisch Kubisme en het Synthetisch Kubisme. Hieronder zie je drie voorbeelden van de drie fases.

Geometrisch Kubisme
Geometrisch Kubisme

Analytisch Kubisme
Analytisch Kubisme

Synthetisch Kubisme
Synthetisch Kubisme

Gerrit Rietveld (1888-1964)

{lang: 'nl'}

Eén van de bekendere architecten en meubelontwerpers van Nederland was Gerrit Rietveld. Hij was een bekend lid van De Stijl; een kunstbeweging uit 1917. Andere bekende leden waren Theo van Doesburg en Piet Mondriaan.
Een aantal meubelen van Rietveld zijn zeer beroemd geworden. Kijk maar even mee. Herken jij er een paar?

Francis Bacon

{lang: 'nl'}

Beginnen aan een schilderij zonder enig idee te hebben wat je gaat schilderen. Voor veel (vooral beginnende kunstenaars) is dit vragen om mislukking. Voor de Ierse Francis Bacon (1909-1992) was dit zijn manier van schilderen. Hij mikte een aantal verfklodders op het doek en ging dan pas kijken wat hij ervan kon maken; wat hij dus in de verfklodders zag. Zodra hij een beeld had ging hij de verfklodders uitsmeren met een doek. Deze schildermethode zou in eerste instantie de indruk wekken dat Bacon niet gaf om compositie, maar het tegengestelde was waar. Voor Bacon was het krijgen van een verhouding tussen kleur, vorm en diepte juist zijn drijfveer. Zijn missie was het scheppen van orde in de chaos.

Orde scheppen in de chaos

Het thema en de achtergrondgedachte van zijn werk waren wel altijd hetzelfde; het portretteren van de innerlijke rusteloosheid van de mens. Zijn portretten hebben daardoor altijd een duistere connotatie. Hij wilde dat er meerdere interpretaties uit zijn doeken gemaakt konden worden, en daarom schilderde hij bewust en soms onduidelijk. Het bijzondere aan zijn werk is, dat het Bacon toch altijd lukte om zijn doeken de juiste compositie te geven, terwijl hij ‘boetseerde in verf’ en dat verf volgens hem een eigen leven moest gaan leiden.

Francis Bacon - Three Studies for the Portrait of Lucian Freud (1964) - Flickr

Francis Bacon – Three Studies for the Portrait of Lucian Freud (1964) – Flickr

Figuratieve kunst

{lang: 'nl'}

In de figuratieve kunst worden herkenbare onderwerpen, figuren en objecten weergegeven. Het kubisme en het expressionisme vallen ook hieronder. Zowel schilderijen van landschappen, stillevens als portretten zijn typisch figuratief. Abstracte kunst is de tegenhanger, ook wel non-figuratieve kunst genoemd.

Expressionisme

{lang: 'nl'}

Een kunstwerk dat is gemaakt in een expressionistische stijl staat niet zo zeer in het teken van hetgeen iedereen kan waarnemen. Het is eerder een expressie van de kunstenaar op gebied van zijn gevoelens en emoties, daarom is expressionistische kunst niet altijd te herleiden tot de werkelijke wereld. Het vergt een goed staaltje inlevingsvermogen om expressionistische kunst te begrijpen. Binnen deze stijl is alles mogelijk, dit betekent dat degenen die een goed inlevingsvermogen hebben, niet altijd kunnen begrijpen wat de kunstenaar precies vertelt.

Loslaten van de visueel waarneembare werkelijkheid

Begin 1900 is deze fantasierijke kunststijl ontstaan als een reactie op het academisch schilderen in de 19e eeuw; een tijdperk waarin er volgens de regels werd geschilderd en niet met gevoel.

Kunstenaarsgroep Die Brücke en Der Blaue Reiter zijn een van de bekendere expressionistische groepen van het eerste uur. Bekende individuen zijn o.a. Picasso, Gauguin en Van Gogh. Pas als een kunstenaar bij een bepaalde kunstgroep aangesloten is, valt zijn kunst onder een officiële kunststijl toegepast door dezelfde groep. Veel prachtige kunstwerken zijn niet altijd gemaakt door kunstenaars die zich ergens bij aangesloten hebben. Zo ook bijvoorbeeld de kunstenaars Max Beckman, Edvard Munch en Egon Schiele. Zij sloten zich nergens bij aan, maar hun werk wordt wel degelijk gezien als (deels) expressionisme.

Groepsportret van 'Die Brücke', 1927 door Ernst Ludwig Kirchner - via Wikimedia Commons

Groepsportret van ‘Die Brücke’, 1927 door Ernst Ludwig Kirchner – via Wikimedia Commons