Kunst kijken voor beginners

{lang: 'nl'}

Iedereen die voor het eerst naar een museum gaat, doet erg zijn best, maar kan niet al te lang stil blijven staan bij de schilderijen en kunstwerken. In eerste instantie kijk je naar wat er wordt uigebeeld. Wat zie je en wat doet het met je? En zie je wat de kunstenaar ermee bedoelde? Als je dat voor jezelf hebt beantwoord, het kaartje ernaast hebt gelezen en nog een laatste blik hebt geworpen, ben je wel weer een beetje klaar met kijken. Wat doen toch al die mensen die een half uur staan te turen naar een schilderij? Zijn dat dan aanstellers?

Ik zal die laatste vraag vast beantwoorden: Nee, dat zijn geen aanstellers. Hoewel het best geleerd voelt om iets langer bij een schilderij stil te blijven staan, verliest dat al snel z’n charme. Een minuut of twee extra is voor veel mensen wel te doen, maar wil je echt lang stil blijven staan bij een schilderij, dan moet je ook echt wat te doen hebben. Dat is niet moeilijk hoor, jij kunt het ook! Bij deze een paar tips om je op weg te helpen met kunst kijken.

Bereid jezelf voor

Lees voordat je naar een museum gaat eens welke tentoonstellingen er zijn en lees de Wikipediapagina over de kunstenaar. Je weet dan net iets meer over de context en dat maakt kunstwerken direct een stuk interessanter.

Doe een rondleiding

Rondleidingen (en vooral die doe-het-zelfkoptelefoons) vinden we voor toeristen. Prima dat die Spanjaarden willen weten wie Rembrandt is, maar daar hebben wij als Hollanders natuurlijk geen boodschap aan. Jaja. Dikke kans dat die Spanjaard inmiddels meer van Rembrandt weet dan jij. Overwin dus de schroom en ga eens met een rondleiding mee. Dat maakt een museumbezoek al snel een stuk interessanter. Helemaal als je ook nog eens durft af en toe een vraag te stellen.

Bezie het kunstwerk in de context

Ben je een paar keer op een rondleiding geweest? Neem dan eens een tijdsperiode, een onderwerp (zelfportretten bijvoorbeeld) of een kunstenaar onder de loep. Kunst staat nooit op zichzelf. Bekijk dus eens hoe een werk past in de geschiedenis, in een traditie, of in het oeuvre van de kunstenaar. Wat zegt het werk over de wereld van de kunstenaar? Zegt het iets over zijn binnenwereld, of de buitenwereld? En wat dan? Welke ontwikkeling zie je?

Kijk door de ogen van de kunstenaar

Kies eens een kunstwerk dat je aanspreekt, zonder dat je per se weet waarom. Neem vooral een schilderij waaraan anderen voorbijlopen, dan heb je alle rust om te kijken. Neem de tijd. Wat zie je?

  • Is het een schilderij, kijk dan naar hoe de streken zijn gezet. Is het geschilderd met een losse toets, of juist heel precies en gedetailleerd? Hoe is er omgegaan met contrasten, licht en donker, kleur? Kijk door je wimpers en probeer de compositie te doorgronden. Heeft de kunstenaar ergens de nadruk op gelegd? Voelt een deel zwaarder dan een ander, en waarom? Na welke streek dacht de kunstenaar: “Nu is mijn werk af”? Kun je dat zien?
  • Kijk je naar een ander kunststuk, bedenk dan hoe het gemaakt is. Welke materialen heeft de kunstenaar gebruikt en waar komen die vandaan? Is het object zwaar of licht? Probeer te voelen hoe de kunstenaar te werk is gegaan. Loop als het kan eens om het werk heen en bekijk de achterkant. Is daar net zoveel aandacht aan besteed als aan de voorkant?
  • Stel jezelf zoveel mogelijk vragen, kijk op zoveel mogelijk manieren. Kijk eens even weg, en dan snel weer terug. Door je wimpers, of vanuit een andere hoek. Valt je nu iets anders op? Op deze manier daag je jezelf uit om door de ogen van de kunstenaar naar het werk te kijken. Lukt het niet, of ben je wel klaar met een schilderij. Kijk dan eens naar een ander werk van dezelfde kunstenaar, of uit dezelfde periode en vergelijk de twee. Misschien kom je dan wel tot interessante inzichten.