De schone dramatiek van Barok

{lang: 'nl'}

De wereld zou een armoedige plek zijn als we het zonder fenomenale kunstenaars als Rubens, Vermeer, Caravaggio, Velázquez, Rembrandt en Frans Hals moesten stellen. Deze kunstschilders zijn letterlijk grensoverschrijdend geweest voor de heersende kunstbegrippen. Gebruik van weelderigheid, krullen, pracht en praal, vergroting van afmetingen en de kracht van de uitdrukking: dit is Barok.

Paradijselijk
Van oorsprong heeft Barok een religieuze inslag gekend. De reformatie won in Nederland terrein. Door middel van de Barokstijl probeerde de Katholieke kerk de mensen te overrompelen en hun te winnen voor de kerkelijke gemeenschap. De religie interpreteerde de stijl als een imitatie van het hemels paradijs op aarde. De gelovigen dienden meegesleept te worden door het machtsvertoon. Hoewel Barok sterker in Vlaanderen aanwezig was, bestonden er vele scholen in Nederland.

Grilligheid
Barok komt van ‘Barocco’, een misvormde parel in het Italiaans. Een spottende benaming dus, voor het grillige karakter van de kunst. Het was een periode die duurde van 1600 tot omstreeks 1750. Barok was een gevolg van de Renaissance en kende in elk land een andere uiting. Barok is een totale stijl; beeldhouwkunst, architectuur en schilderkunst kwamen in een kunstwerk samen. Ook is er in de Barokstijl veel aandacht voor details en decoraties. Het vervagen van kleur en het bewerken van licht gaven meer diepte, wat zorgde voor meer uitdrukkingskracht. De periode van Renaissance ging vooral om het intellect, maar bij Barok ging het om emoties. Elk kunstwerk diende een emotioneel effect te bewerkstelligen.

De schilderkunst Barok in Nederland
Nederland bloeide op als nooit tevoren. Het was de Gouden Eeuw, waar veel rijkdom werd behaald en waar Nederland heerste over de wereldzeeën. De Nederlandse maatschappij werd aangedreven door de bovenlaag, die bestond uit bankiers, kooplieden, fabrikanten en scheepsmagnaten. De goede welvaart betekende ook een ontwikkeling van schilderkunst. In ieder huis of werkplaats was wel een schilderij te vinden. Het gebruik van sterke contrasten in lichtbehandeling en kleur, zorgde dat schilders als Jan Steen en Frans Hals ongekend populair werden. Vlaanderen hanteerde een andere stijl binnen de Barok. Het effect van licht en schaduw werd hier nog verder uitgewerkt. De verfijnde meester Pieter Paul Rubens heerste bij ons buurland en overschaduwde de collega Barok-schilders met zijn talent.

Rembrandt
Rembrandt van Rijn’s thema’s waren vooral het verheerlijken van de Nederlandse cultuur, genaamd Hollands Glorie. Een fraai voorbeeld is uiteraard de befaamde ‘Nachtwacht’. De Hollandse school hield zich aan drie elementen van Barok schilderkunst: dynamiek, contrast en onvoorspelbaarheid. Doordat Nederland meer protestants begon te worden, was er geen vraag meer naar altaarstukken. Daarom ontstonden er in de Barok veel volkstaferelen, landschappen en ook zeegezichten.
Evenals bij veel andere Barok-schilders heerst bij Rembrandt de dramatiek. Hij schildert realistisch, met een oog voor de zichtbare schoonheid van de wereld.

Nachtwacht - Rembrandt van Rijn

Nachtwacht – Rembrandt van Rijn