Gotische schilderkunst

{lang: 'nl'}

Zoals het ontstaan van vrijwel iedere schilderkunst was die van de gotiek ook geleidelijk. Uit de vroege gotiek is er zeer weinig bewaard gebleven, op een enkele grafschildering na. Dat staat in schril contrast met de overgebleven gotische bouwkunst, maar het is niet anders. In Italië startte de gotiek later – aan het eind van de dertiende eeuw – en de bekende namen daarvan zijn Giotto en Duccio plus de vertegenwoordigers van die stroming uit Sienna. In Duitsland zijn er wel bewaard gebleven schilderingen uit de vroege dertiende eeuw, bijvoorbeeld de plafonddecoratie in de St.-Michaëlskerk in Hildesheim of het Soester altaar dat tegenwoordig in het Staatliche Museen Preussischer Kulturbesitz in Berlijn geconserveerd wordt. In de boekverluchting en in de glasschilderkunst vinden we echter nog wel talrijke gotische overgebleven schilderingen.

Het ontstaan van de gotiek
In Italië bleven fresco’s lange tijd populair, met name in Rome en Toscane. Daarnaast ontwikkelde zich de paneelschilderkunst die zich later over Europa verspreidde. Nadat kunstenaars Simone Martini en Lippo Memmi actief waren geweest in het indertijd pauselijke Avignon won de Italiaanse stijl terrein in heel Frankrijk, Duitsland en de rest van Midden-Europa. De internationale gotiek ontstond uit de wederzijdse beïnvloeding van de indertijd opgeld doende kunststijlen. Panelen en altaarstukken werden in de Nederlanden geliefd door veertiende-eeuwse schilders als André Beauneveu, Melchior Broederlam, Jan Maelwael en Jean de Beaumetz. Zij legden de basis voor de Zuid-Nederlandse schilderkunst van de vijftiende eeuw. Later neemt het realisme het roer over, terwijl in Frankrijk de gotiek nog lange tijd floreert. Italië zit dan al langdurig in de Renaissance, een stroming die in de lage landen nog moet komen door de invloed van P.C. Hooft – vooral literair maar ook algemeen – en door het werk van o.a. Jan van Eyck, Rogier van de Weyden en Robert Campin.

Vooral boekverluchting
De grootste bekendheid kreeg de gotische schilderkunst echter door de boekverluchting. Op perkament schilderde men met veel bladgoud in tempera. De evolutie van de versiering van boeken – zowel die van miniaturen als kapitalen – loopt eigenlijk parallel aan die van de gewone gotische schilderkunst. Helaas is door roof van het gebruikte bladgoud van de boekverluchting ook veel verloren gegaan.

simone_martini_fresco

Fresco van Simone Martini