Charles Sheeler: fotograaf of schilder?

{lang: 'nl'}

Charles Sheeler, geboren in 1883 in Philadelphia behoort ontegensprekelijk tot het precisionisme. Het grootste kenmerk van deze kunstgroep is dat hun schilderijen zo zuiver en realistisch weergegeven zijn dat ze bijna een foto lijken. Zij schilderen vooral fabrieken, industriële gebouwen en grote steden. Hij genoot een opleiding in de School of Industrial Art in Philadelphia, en daarna aan de Academie van de Schone Kunsten in Pennsylvania.

Charles Sheeler laat zich inspireren
Hij heeft een typische industriële teken-academie achter de rug. Hij maakt verschillende reizen naar Europa. Zo ontdekt hij in Italië de klassieke meesters zoals Pierro della Francesca, waarvan hij de felle kleuren bewondert. Hij maakt in Parijs kennis met het kubisme en het fauvisme. De strakke vormen en rechte lijnen van het kubisme passen exact in het werk van Charles Sheeler. Van de fauvisten leert hij de felle kleuren en grote vlakken kennen.

Charles Sheeler: hoe gaat het verder?
Na zijn omzwervingen in Europa komt hij terug naar Amerika. Hij merkt dat hij met zijn schilderijen niet in zijn levensonderhoud kan voorzien. Hij gaat fotograferen maar blijft trouw aan zijn onderwerpen: fabrieksgebouwen en steden. Zo wordt hij gevraagd door Ford Motor Company om hun bedrijfsgebouwen te fotograferen en te schilderen. ‘Criss Crossed Conveyors’, ‘Ford Plant Rouge’ en City Interior: fotografie en schilderen loopt door mekaar. Dit zal zijn hele leven zo blijven.

De werken van Charles Sheeler
Zijn beginperiode kenmerkt zich door felle, maar niet schreeuwende kleuren. Daarnaast is hij heel precies in zijn uitvoering. Zo schildert hij ‘Upper deck’ (1929), ‘American Landscape’ (1930) en ‘Interior with stove’ (1932).

Een paar jaar later gaat hij over naar fellere kleuren en verdwijnen langzaam de grijs-tinten. Hij schildert in 1939 onder andere ‘Conversation, Sky & Earth’, ‘Steam turbine’ en Yankee ‘Clipper’ die er uiterst realistisch uitzien. Deze drie werken worden samen met een paar andere uit hetzelfde jaar opgenomen in het magazine Fortune of Art.

In een latere periode gaat hij zijn ‘American interiors’ schilderen. ‘Windows’ (1952), ‘Canyons’ (1951) en ‘Golden Gate’ (1955) staan een heel eind af van zijn eerste werken en drukken meer een impressie uit dan het fotografisch weergeven van de werkelijkheid. De volumes worden vervangen door tweedimensionele vlakken.

Als we het levenswerk van Charles Sheeler bekijken, mag hij een waardige vertegenwoordiger van het precisionisme genoemd worden.

charles2

charles1

charles3

Art Brut

{lang: 'nl'}

Outsider Art
Met het kunstgenre Art Brut wordt zowel schilderkunst van de 20 ste eeuw als hedendaagse kunst aangeduid. Men heeft het hier niet over een bepaalde stijl. Art Brut verwijst naar verschillende werken van kunstenaars (deze zijn meestal autodidactisch). Deze wijzen de conventionele wereld van de kunst af of negeren het. Bovendien vervolgen ze, buiten deze regels, ook nog eens hun obsessie voor hun eigen thematiek en vormtaal.

Art Brut dankt haar min of meer brute naam aan het feit dat sommige leden van dit kunstgenre leden aan psychische storingen of aan het feit dat ze verbleven in instellingen of gevangenissen. Het waren als het ware ‘outsiders’ van de maatschappij.

De geschiedenis van Art Brut

Het begrip Art Brut werd in juni 1948 gelanceerd door Frans wijnhandelaar en kunstschilder Jean Dubuffet. Dit gebeurde toen hij, samen met geestelijke vader van het surrealisme André Breton en Jean Paulhan, de Compagnie van de Art Brut stichtte in Parijs. Hier zou hij allerlei exposities houden.

Enkele van deze exposities brachten heel wat geruchten te weeg. Voorbeelden van zulke exposities zijn o.m. exposities van Aloïse Corbaz en Adolf Wölfli. Door zulke commotie hield de Compagnie slechts stand tot oktober 1951. Ze werd later, in 1962, heropgericht maar nu in de Rue de Sèvres, nummer 137. Sinds 1964 werden er niet alleen exposities gehouden maar werd er ook gepubliceerd over l’Art Brut.

De roem van de pioniers van dit kunstgenre heeft ervoor gezorgd dat er nog steeds grote belangstelling is voor deze outsider art.

Belangrijke vertegenwoordigers van de Art Brut

De Art Brut stroming kende talloze vertegenwoordigers. Enkele voorbeelden hiervan zijn o.a.:
Willem van Genk
Aloïse Corbaz
Ferdinand Cheval
Johan Haussesr
Karl Junker
Robert Garcet
August Klett
Baya
Paul End
Helga Sophia
En nog vele andere kunstenaars …

Willem van Genk (1927 tot 2005) was één van de belangrijkste vertegenwoordigers van de Art Brut in Nederland. Hij legde de focus in zijn werk op de buitenwereld en meer bepaald op transportmiddelen.

Kubisme

{lang: 'nl'}

Het Kubisme is een stroming binnen de moderne kunst en is ontstaan in Frankrijk, aan het begin van de 20e eeuw. Het Kubisme is voortgekomen als reactie op het fauvisme, een kunststroming met veel felle kleuren en vlakke vormen, en valt onder de noemer figuratieve kunst zoals je in mijn vorige blog hebt kunnen lezen. Velen zien Picasso, met zijn spraakmakende kunstwerk Les Demoiselles d’Avignon, als grondlegger van het Kubisme.

Kenmerken van het Kubisme
– verwarrend perspectief
– collage techniek
– verschillende standpunten
– stilleven
– analytisch
– vormen zijn hoekig en kubusachtig

Het kubisme was het meest populair in de periode 1906-1920. De Kubisten hadden een ander kijk op het leven, ze wilden de werkelijkheid op een andere manier weergeven. Het Kubisme gaat dan ook voornamelijk om een nieuwe manier van kijken. Deze bekende kunststroming is weer onder te verdelen in verschillende periodes, namelijk het Geometrisch Kubisme, het Analytisch Kubisme en het Synthetisch Kubisme. Hieronder zie je drie voorbeelden van de drie fases.

Geometrisch Kubisme
Geometrisch Kubisme

Analytisch Kubisme
Analytisch Kubisme

Synthetisch Kubisme
Synthetisch Kubisme

Realisme

{lang: 'nl'}

Het Realisme was zeer aanwezig in de Franse kunst en de oorsprong hiervan ligt in de 19e eeuw. Het werd door Franse kunstenaars beoefend als een reactie op de Romantiek. Er was een behoefte aan het uitbeelden van de werkelijkheid die de maatschappij op dat moment beleefde. De arbeider stond vaak centraal in de realistische kunst, door het opkomende Marxisme in dezelfde eeuw. Puur realistische schilderijen maken ook gebruik van realistische kleursamenstellingen die de werkelijkheid belichten en het niet mooier maken dan het is. Geen ideaal, geen dromen, geen fictie. Nee de pure werkelijkheid, hetgeen tot in de meest gedetailleerde werken te vinden is, zoals beharing op naaktportretten. Dit werd niet altijd geapprecieerd , want dat was niet wat algemeen geaccepteerde schoonheid was. Maar dit maakte deze kunst puur en rauw. En werd uiteindelijk een succes tot de dag vandaag. De ene kunststroming is vaak een antwoord of zelfs een tegenreactie van de andere. Ook is kunst vaak een uitbeelding van wat er in de samenleving speelt. Alsmede er in de samenleving verschillende stromingen zijn. Door bijvoorbeeld economische omstandigheden en politiek is er soms behoefte aan het idealiseren van de werkelijkheid, zoals bij tijdens de Romantiek. En waarbij de basis voor het Realisme de werkelijkheid is.

In de 21ste eeuw is het Realisme nog steeds immens populair. Van 15-18 januari 2015 wordt voor de 12e keer de kunstbeurs Realisme gehouden in het Passenger Terminal Amsterdam waar je hedendaagse figuratieve kunst kunt vinden. In de figuratieve kunst worden voor de samenleving herkenbare thema’s verwerkt, wat dus een afgeleide is van het Realisme.

james guthrie to pastures new - guthrie. 1883

james guthrie to pastures new – guthrie. 1883

Kunst door de ogen van mannen en vrouwen

{lang: 'nl'}

Dat mannen en vrouwen flink kunnen verschillen is niks nieuws. Amerikaanse psychologen zochten uit of mannen en vrouwen op een andere manier naar kunst kijken. En wat denk je? Ook daar zit verschil in.

Een steekproef van 518 personen werd gevraagd naar hun mening over twee onbekende schilderijen. Bij de schilderijen werden biografieën verzonnen van de betreffende kunstenaars. Een deel van de groep kreeg te lezen dat de kunstenaar pas net begonnen is met schilderen, terwijl anderen te lezen kregen dat de schilder al heel zijn leven met kunst bezig is.

Zowel de kunstenaar als het kunstwerk werken bij de laatste situatie hoger gewaardeerd. Bij mannen bleek vooral het merk dat de kunstenaar vertegenwoordigt de doorslaggevende factor bij de evaluatie. Vrouwen steken meer tijd in de evaluatie van het daadwerkelijke kunstwerk.

Het doel van het onderzoek was het bestuderen van de waarde van het merk dat een kunstenaar vertegenwoordigt. Het goed profileren van het merk kan de waardering van het kunstwerk sterk verhogen, vooral bij mannen dus.

 

Inlijsten: passe-partout en glas

{lang: 'nl'}

Ga je een werk op papier inlijsten, dan komt daar vaak een passe-partout bij kijken. Reden om voor een extra kader te kiezen, kan zijn dat het werk niet in een standaardformaat gemaakt is, dat het anders slecht tegen het glas aankomt, of dat het werk met een passe-partout eromheen beter werkt met de lijst.
 
De kleur en grootte van een passe-partout is uitermate bepalend voor de uitstraling van een ingelijst werk. Het kan het extra statuur geven of anderszins versterken, maar het kan een werk ook afbreken. Een goedgekozen passe-partout is fraai, past bij het werk, en leidt er niet van af. Een slecht passe-partout trekt de aandacht naar zichzelf toe en is in het ergste geval ook nog eens oubollig. Laat je daarom informeren door een goede lijstenmaker, voordat je het kader laat snijden.
 
Glas is glas zou je zeggen, maar bij het inlijsten van een werk valt ook hierin nog veel te kiezen. Zo is er ontspiegeld glas, dat het werk beter zichtbaar maakt in verlichte ruimtes. En museumglas, dat het werk beter beschermt tegen invloeden van buitenaf, waardoor de kans op verkleuren bijvoorbeeld veel kleiner wordt. Glas zorgt wel voor extra afstand tussen kunstwerk en aanschouwer. Wil je dat niet, dan kun je met de lijstenmaker kijken naar alternatieven. Sommige werken kunnen bijvoorbeeld gefixeerd worden, waardoor glas niet meer nodig is.

Ophangen van een schilderij: je kunstwerk in de ruimte

{lang: 'nl'}

Een schilderij ophangen is zelden erg moeilijk. Een goede spijker in de muur of een mooi ophangsysteem en je bent er al. Maar de plaats kiezen voor het schilderij, en het laten passen in de ruimte? Daar komt meer bij kijken. Hoe vaak gebeurt het niet dat een kunstwerk voor een bepaalde plek op de muur wordt aangekocht, en daar vervolgens helemaal niet past? Het is zomaar te groot, te klein, trekt teveel de aandacht, of is te bepalend voor de sfeer in de ruimte.
Daarom is het ook eigenlijk beter om een kunstwerk niet te kiezen op de plaats waar je hem wilt ophangen, maar primair omdat het je raakt, zij het in je hart danwel in je hoofd. Om vervolgens te kijken waar het ‘t best tot zijn recht komt. Dat klinkt misschien wat snobistisch, maar je hoeft geen kasteel te hebben om een schilderij op verschillende plaatsen te kunnen ophangen. En boven de bank is zelden de beste plaats voor een kunstwerk. Al was het maar omdat je het werk dan nooit ziet als je lekker zit.

Voor het ophangen geldt: neem de tijd. Sla niet meteen spijkers in de muur, maar hou het werk eerst eens een tijdje op de plek waar je dat van plan bent te doen en laat dit op je inwerken. Schuif het naar links, naar rechts, hou het hoger of lager. Ben je alleen of wil je samen kijken, zet het dan op een hoge kruk of een kastje. Kijk bij avondlicht, maar ook de volgende ochtend. Licht maakt zo veel uit! En zet het ook eens op andere plaatsen in de ruimte, of zelfs in een heel andere ruimte. Al was het maar voor de vorm. Misschien werkt het schilderij op de andere muur, naast de deur, in de gang, of op je werkkamer wel veel beter.

Heb je de juiste plek gevonden, dan mag je het schilderij natuurlijk heus wel echt ophangen. Maar toch nog een laatste tip van Frank Zweegers voor de interieur- en kunstfreak: je kunt er óók voor kiezen om eerst de muur nog te schilderen in een tint die past bij het schilderij. Een goede kleur en echt, je weet niet wat je ziet.

Frank Zweegers over de kunst van het inlijsten

{lang: 'nl'}

Een schilderij is natuurlijk als het goed is al genoeg kunst van zichzelf. En wil je een doek ophangen, dan volstaat een spijker vaak al. Maar een doek kun je uiteraard ook inlijsten. En gaat het om een kunstwerk op papier, dan moet je wel. Dat wil zeggen: een lijst uitzoeken is vaak een crime, en het doet het werk lang niet altijd goed. Kun je een passende lijst vinden, dan kan deze echter ook veel toevoegen. Het kunstwerk wint dan aan kracht, of gaat beter op in de omgeving. Je laat met een goede lijst bovendien zien dat je zorgt voor het kunstwerk, en dat geeft ook extra waarde.
 
Wat maakt een lijst nou goed? Een paar regels maakt het uitzoeken ervan een stuk makkelijker. De basis is daarbij: de lijst niet afleiden van het kunstwerk. Hij mag best opvallend zijn, maar alleen als dat het werk versterkt, en niet als het er de competitie mee aangaat. Een aantal verschillende aspecten bepaalt of de lijst bij het kunstwerk past. Denk aan dikte, kleur en ornamentiek.
 
Zoek je een lijst die zeker de aandacht niet afleidt van het schilderij, neem dan bijvoorbeeld (onbehandeld) hout, een lijst in een neutrale basiskleur, of een kleur die voorkomt in de achtergrond van het schilderij. Zo laat je het schilderij op een zachte manier overgaan in de omgeving. De dikte van de lijst wordt grotendeels bepaald door de grootte van het schilderij. Wees hierin niet te bescheiden, want een dunne lijst maakt het contrast met de muur alleen maar groter. Een subtiele, zachte afbeelding heeft bovendien vaak meer lijst nodig dan een heel uitgesproken beeld. Zie het zo: een zacht schilderij heeft bescherming nodig, een stevig schilderij kan ook wel met een iets smallere lijst af. Qua ornamenten kun je het heel simpel houden, maar een eenvoudig reliëf, een minimalistische extra kleurtoets, of een gouden lijntje kan ook veel toevoegen.
 
Een opvallende lijst is altijd moeilijker. Neem hiervoor de tijd, en zoek het liefst ook een goede lijstenmaker die het werk begrijpt en die met je mee kan denken. Goud wordt veel gebruikt voor het omlijsten van schilderijen. Een dergelijke lijst werkt met name voor werken met een stevige kleurstelling, met liefst een warme geeltint. Is het werk koeler van toon, en wil je toch een gouden lijst, dan werkt een smallere vaak beter. Een brede zwarte lijst laat het werk meer uit de muur springen, een felle kleur trekt de aandacht, net zoals een verkeersbord doet. Bedenk waar het werk komt te hangen, en of het daar om extra aandacht moet vragen.
 
Laatste tip van Frank Zweegers: kies een schilderijlijst altijd op het schilderij en niet op de muur, het behang of de bank. Dat is niet alleen respectvol naar het kunstwerk, het is ook handiger als je gaat verhuizen.

Symboliek achter orthodoxe iconen

{lang: 'nl'}

We gebruiken het woord “icoon” tegenwoordig vooral om de kleine afbeeldingen op onze desktops en smartphones mee aan te duiden, maar van oorsprong zijn iconen of “ikonen” religieuze schilderijen van met name katholiek-orthodoxe heiligen en Bijbelse gebeurtenissen. Ze werden gebruikt om verhalen uit de Bijbel te voorzien van een beeldende context. Handig, want de eerste iconen werden geschilderd in een tijd waarin het gros van het volk ongeletterd was, en iconen maakten het eenvoudiger om de verhalen mondeling door te geven.

De afbeeldingen, die traditioneel met ei-tempora worden geschilderd, zijn doorspekt met religieuze symboliek. Van kleurgebruik tot perspectief: vrijwel alles heeft een intrinsieke betekenis. En zelfs al voor er ook maar een verfstreek geschilderd is, is er al bijzonder veel symboliek aanwezig. Zo worden iconen geschilderd op een houten plank uit één stuk, die verwijst naar het kruis; daarbovenop een laag katoen, waarmee wordt verwezen naar de lijkwade. En daarop twaalf lagen krijt, voor elk van de twaalf apostelen één. Pas als de plank helemaal gladgeschuurd is, kan er begonnen worden met schilderen. Dat gebeurt altijd van het donker naar het licht, wat ermee te maken heeft dat het geloof je van het donker naar het licht moet brengen. Helemaal op het laatst wordt zo het wit in de ogen van de personages geschilderd. Daarmee komen ze ook meteen op wonderbaarlijke wijze tot leven.

Je hoeft maar even naar een icoon te kijken en je ziet dat er niets klopt van het perspectief. Dat is deels omdat men gewoon niet goed was in perspectief correct weergeven. Maar iconen worden ook weleens uitgelegd als een raam vanuit de Goddelijke wereld naar de aarde. En dat zou het perspectief vervormen. Belangrijke figuren worden bovendien groter weergegeven dan minder belangrijke. Dat werkt vervreemdend, maar is ook interessant.

Er kan nog veel meer gezegd worden over iconen en er zijn dan ook bergen boeken over volgeschreven. Maar voor wie echt geïnteresseerd is, is een cursus iconen schilderen nog veel leuker dan een boek. Tip van Frank Zweegers: kijk eens of er bij jou in de buurt zo’n cursus wordt gegeven. Dat is vaker dan je denkt!

Kunst achter Leiden Centraal

{lang: 'nl'}

We hebben weer een rotonde, ditmaal achter Leiden Centraal. De Trafficosaurus luminoso is een beeldengroep die bestaat uit drie paarden: een hengst, een merrie en een veulen. De beelden zijn gemaakt van PVC en lantaarnpalen. Ze zijn verstevigd met metalen kabels en pennen, en in beton gegoten fundamenten.

frank zweegers - Merijn Tinga - Trafficosaurus Luminoso

Merijn Tinga, Trafficosaurus Luminoso (bron: wikipedia)

Een eerdere poging tot (illegale) plaatsing van het kunstwerk in Leiderdorp mislukte. Achter het station en naast de parkeergarage van het LUMC mogen de markante paarden wel blijven staan. Merijn Tinga (1974), maker van het rotondewerk, noemde zijn initiatief een uiting van ‘cultureel ondernemerschap’. Frank Zweegers kan dat wel waarderen. Jij ook?