De schone dramatiek van Barok

{lang: 'nl'}

De wereld zou een armoedige plek zijn als we het zonder fenomenale kunstenaars als Rubens, Vermeer, Caravaggio, Velázquez, Rembrandt en Frans Hals moesten stellen. Deze kunstschilders zijn letterlijk grensoverschrijdend geweest voor de heersende kunstbegrippen. Gebruik van weelderigheid, krullen, pracht en praal, vergroting van afmetingen en de kracht van de uitdrukking: dit is Barok.

Paradijselijk
Van oorsprong heeft Barok een religieuze inslag gekend. De reformatie won in Nederland terrein. Door middel van de Barokstijl probeerde de Katholieke kerk de mensen te overrompelen en hun te winnen voor de kerkelijke gemeenschap. De religie interpreteerde de stijl als een imitatie van het hemels paradijs op aarde. De gelovigen dienden meegesleept te worden door het machtsvertoon. Hoewel Barok sterker in Vlaanderen aanwezig was, bestonden er vele scholen in Nederland.

Grilligheid
Barok komt van ‘Barocco’, een misvormde parel in het Italiaans. Een spottende benaming dus, voor het grillige karakter van de kunst. Het was een periode die duurde van 1600 tot omstreeks 1750. Barok was een gevolg van de Renaissance en kende in elk land een andere uiting. Barok is een totale stijl; beeldhouwkunst, architectuur en schilderkunst kwamen in een kunstwerk samen. Ook is er in de Barokstijl veel aandacht voor details en decoraties. Het vervagen van kleur en het bewerken van licht gaven meer diepte, wat zorgde voor meer uitdrukkingskracht. De periode van Renaissance ging vooral om het intellect, maar bij Barok ging het om emoties. Elk kunstwerk diende een emotioneel effect te bewerkstelligen.

De schilderkunst Barok in Nederland
Nederland bloeide op als nooit tevoren. Het was de Gouden Eeuw, waar veel rijkdom werd behaald en waar Nederland heerste over de wereldzeeën. De Nederlandse maatschappij werd aangedreven door de bovenlaag, die bestond uit bankiers, kooplieden, fabrikanten en scheepsmagnaten. De goede welvaart betekende ook een ontwikkeling van schilderkunst. In ieder huis of werkplaats was wel een schilderij te vinden. Het gebruik van sterke contrasten in lichtbehandeling en kleur, zorgde dat schilders als Jan Steen en Frans Hals ongekend populair werden. Vlaanderen hanteerde een andere stijl binnen de Barok. Het effect van licht en schaduw werd hier nog verder uitgewerkt. De verfijnde meester Pieter Paul Rubens heerste bij ons buurland en overschaduwde de collega Barok-schilders met zijn talent.

Rembrandt
Rembrandt van Rijn’s thema’s waren vooral het verheerlijken van de Nederlandse cultuur, genaamd Hollands Glorie. Een fraai voorbeeld is uiteraard de befaamde ‘Nachtwacht’. De Hollandse school hield zich aan drie elementen van Barok schilderkunst: dynamiek, contrast en onvoorspelbaarheid. Doordat Nederland meer protestants begon te worden, was er geen vraag meer naar altaarstukken. Daarom ontstonden er in de Barok veel volkstaferelen, landschappen en ook zeegezichten.
Evenals bij veel andere Barok-schilders heerst bij Rembrandt de dramatiek. Hij schildert realistisch, met een oog voor de zichtbare schoonheid van de wereld.

Nachtwacht - Rembrandt van Rijn

Nachtwacht – Rembrandt van Rijn

Rembrandt van Rijn

{lang: 'nl'}

Rembrandt van Rijn is geboren in 1906 te Leiden en overleden op 63-jarige leeftijd in 1969 te Amsterdam. Van Rijn ambieerde van jongs af aan om een historieschilder te worden. Historieschilderkunst houdt in dat er een episch thema wordt uitgebeeld uit de klassieke geschiedenis en mythologie. In zijn vroegere carrière schilderde van Rijn regelmatig met een Bijbels thema. Zijn eerste bekendheid kreeg hij rond 1925 in Leiden, waardoor hij veel aanvragen kreeg uit Amsterdam voor het schilderen van portretten. Het aantal aanvragen was van dusdanige hoeveelheid dat van Rijn besloot om te verhuizen naar Amsterdam.

Self Portrait with two circles,  by Rembrandt
De leerling wordt de leraar
Rembrandt van Rijn is een leerling geweest van veel schilders. Jacob Swanenburgh, een historieschilder in Leiden, is zijn eerste leraar geweest. Na twee jaar werd hij de leerling van Pieter Pieterz Lastman in Amsterdam. Dit was echter van korte duur en van Rijn vertrok na een half jaar leerling te zijn geweest terug naar Leiden waar hij zijn eigen atelier openende in 1925.

Rembrandt van Rijn staat bekend om zijn prachtige contrasttechniek van licht en donker. Deze techniek heeft hij steeds meer ontwikkeld vanaf het moment dat hij zijn eigen leerlingen had, zoals Ferdinand Bol en Govert Flinck.

 

Oude Meesters: Rembrandt van Rijn

{lang: 'nl'}

Eerder al besprak ik Frans Hals. Vandaag is het de beurt aan een andere Oude Meester, namelijk Rembrandt van Rijn. Zijn meeste bekende werk zullen de meesten wel kennen, onderstaande collectie toont echter ook andere werken.

 

 

Rembrandt van Rijn – De meester van de Gouden Eeuw – deel 2

{lang: 'nl'}

Vorige week ging het over de eerste 30 levensjaren van Rembrandt van Rijn, deze week beschrijft de jaren nadien en de waardering voor zijn werken.

Zijn schilderwerk was vooral barok, maar vanaf circa 1640 versoberde het. De bekende Nachtwacht wordt als een laatste werk gezien in de barokke stijl. De oorzaak hiervan ligt vermoedelijk in het jonge overlijden van drie kinderen, en van Saskia (in 1642).
Rond 1647 trok Hendrickje Stoffels bij Rembrand in. Zijn financiële situatie verslechterde enorm, waardoor hij in 1656 failliet werd verklaard. Hendrickje overleed in 1663, zijn zoon Titus in 1668. In zijn laatste jaren, waarin Rembrandt gerijpt was door tegenslag, schilderde hij nog een aantal meesterwerken, waaronder Het joodse bruidje (1665) en De staalmeesters (1662). Rembrandt overleed in 1669 te Amsterdam.

Frank Zweegers Kunst - Het Joodse bruidje
(Het Joodse bruidje – wikimedia.org)

Rembrandt van Rijn heeft een zeer groot oeuvre, bestaand uit circa 420 schilderijen, 300 etsen en 1400 tekeningen. Dit maakt hem zeker één van de meest productieve en invloedrijkste schilders uit de Europese kunstgeschiedenis. In het begin werd hij wel gewaardeerd, later werd dat minder toen er in 1675 negatieve kritiek over hem geuit werd. Het verwijt was dat Rembrandt de regels van de kunst niet volgde, wat hem een onontwikkelde schilder maakte. A. Houbraken schreef zijn kritiek op, op een manier dat het leek alsof Rembrandt het zelf schreef, en men dacht dat hij van slechte afkomst was.

Rond 1715 kreeg Rembrandt zijn erkenning en waardering terug, en in 1852 kreeg hij in Amsterdam zelfs een standbeeld.

Frank Zweegers Kunst - Standbeeld Rembrandt van Rijn te Amsterdam
(Standbeeld Rembrandt van Rijn te Amsterdam – wikimedia.org)

Rembrandt van Rijn – De meester van de Gouden Eeuw

{lang: 'nl'}

Rembrandt Harmenszoon van Rijn wordt geboren op 15 juli 1606 te Leiden. Hij was het tiende kind van molenaar Harmen Gerritszoon van Rijn en de bakkersdochter Neeltgen Willemsdochter van Zuytbroeck. Al vroeg ontdekte hij dat Vlaams schilder Peter Paul Rubens zijn grote voorbeeld was. Hij wilde eerst van hem leren, daarna met hem rivaliseren en hem vervolgens naar de kroon steken.

Frank Zweegers Kunst - Rembrandt van Rijn

Een verhaal dat rondgaat, is dat Rembrandts ouders arm waren, en hij daardoor geen opleiding heeft kunnen genieten. Dit is niet correct, zijn ouders waren mede-eigenaar van een molen en behoorden zelfs tot de gegoede middenklasse. Rembrandt is naar de Latijnse school gegaan, en op 14-jarige leeftijd zelfs tot de universiteit van Leiden toegelaten. Hij vond dit helemaal niks, en mocht van zijn vader in de leer gaan bij Leidse kunstschilder Jacob van Swanenburch. Hij hield dit vier jaar vol, en vertrok in 1625 naar Amsterdam om in de leer te gaan bij de toentertijd toonaangevende schilder Pieter Lastman, die veel invloed op hem had. Hier werd Rembrandt een succesvol schilder, die als geen ander kon spelen met licht en schaduw. Toen hij in 1625 terug was in Leiden, opende hij met Jan Lievens een eigen atelier. Twee jaar later nam hij zijn eerste leerlingen aan, op zijn 21e levensjaar.

In 1631 vestigt Rembrandt zich definitief in Amsterdam. Daar ontwikkelde zijn kenmerkende gebruik van licht en donker nog meer, en bleek zijn fascinatie voor gezichten (bijv. De anatomische les van dr. Nicolaas Tulp, 1632). In 1634 trad hij in het huwelijk met Saskia van Uylenburgh. In tegenstelling tot wat er gedacht werd door onder andere kunstenaar Arnold Houbraken, was zij geen boerin uit Waterland, maar pleegdochter van vooraanstaand kunsthandelaar Hendrick van Uylenburgh, wat hem nog meer opdrachten opleverde. Door zijn verhuizing naar de rand van een joodse buurt kreeg hij de gelegenheid om veel joodse gezichten te bestuderen. Dit kwam zijn werk te goede, waardoor hij ongeveer 300 Bijbelse werken heeft vervaardigd.

Frank Zweegers Kunst - De anatomische les van dr. Tulp

Volgende week gaat de biografie verder, over de verschuiving van Rembrandts stijl en de laatste jaren van zijn leven.